Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Pomiń baner

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Dr hab. Agnieszka Piskorska: Ciągłość, dyskretność i rozmytość w komunikacji: perspektywa pragmatyki kognitywnej

Dr hab. Agnieszka Piskorska: Ciągłość, dyskretność i rozmytość w komunikacji: perspektywa pragmatyki kognitywnej

 

W tradycyjnych paradygmatach językoznawczych dominowało dążenie do opisania zjawisk w kategoriach dyskretnych, często poprzez wydzielanie dychotomii (langue-parole, temat- remat, what is said-what is implicated, użycie dosłowne-przenośne), lub typologii z ostrym podziałem na kilka klas (np. aktów mowy). Inne spojrzenie na zjawiska językowe pojawiło się wraz z upowszechnieniem się wniosków z badań nad prototypami, według których niektóre kategorie naturalne mają charakter rozmyty. Alternatywną możliwość opisania języka i komunikacji stwarza przyjęcie założenia, że zjawiska mają charakter ciągły. Założenie takie zostało przyjęte w teorii relewancji Dana Sperbera i Deirdre Wilson, należącej do nurtu pragmatyki kognitywnej, w której dzięki temu zaproponowano deflacyjne modele tropów stylistycznych, takich jak metafora, metonimia i ironia, gdzie określenie „deflacyjne” oznacza, że opisywane tropy nie wymagają zastosowania żadnych swoistych mechanizmów interpretacyjnych, a jedynie rozszerzenia użyć dosłownych poprzez zwiększenie udziału procesów inferencyjnych w stosunku do procesu odkodowania znaczenia. Przykładowo, zrozumienie wypowiedzi „Piotruś jest kotem” odnoszącej się do dziecka wymaga większego stopnia zaangażowania tych samych procesów inferencyjnych, które potrzebne są do zrozumienia tej wypowiedzi odnoszącej się do kota, które z kolei polega w większym stopniu na odkodowaniu znaczenia konwencjonalnego.

W niniejszym referacie przedstawione zostaną główne tezy teorii relewancji oraz zastosowanie pojęcia ciągłości do opisu metafory. Następnie zaprezentowana zostanie koncepcja nowego zastosowania pojęcia ciągłości, która odnosi się do jego intencjonalnego wykorzystania przez nadawcę komunikatu w celu wywołania u odbiorcy określonych efektów poznawczych i afektywnych. Koncepcja ta zostanie zilustrowana przykładami wypowiedzi wykorzystujących ciągłość pomiędzy asercją a udawanym aktem mowy (pretence), pomiędzy komplementowaniem odbiorcy a krytykowaniem go, a także pomiędzy użyciem dosłownym a hiperbolą. Wnioski z przeprowadzanych analiz wskazują, że modele oparte na ciągłości są adekwatne opisowo, tym samym wzmacniając adekwatność ogólnych założeń teorii relewancji.