Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Dr hab. Radosław Palonka: Prekolumbijskie i współczesne dziedzictwo kulturowe na Południowym (Dzikim) Zachodzie USA: Polskie badania archeologiczne w Kolorado

Dr hab. Radosław Palonka: Prekolumbijskie i współczesne dziedzictwo kulturowe na Południowym (Dzikim) Zachodzie USA: Polskie badania archeologiczne w Kolorado

Południowy Zachód Ameryki Północnej (część dawnego Dzikiego Zachodu) to w rozumieniu archeologicznym i antropologicznym pojęcie geograficzno-kulturowe, obejmujące dzisiejsze pogranicze południowo-zachodnich stanów USA oraz przyległe partie północnego Meksyku. Dzisiaj termin Południowy Zachód (ang. Southwest) z powodzeniem funkcjonuje także w potocznym języku i odnosi się do podziału Stanów Zjednoczonych na obszary o znaczeniu gospodarczym, krajobrazowym i turystycznym.

Jest to kraina szczególna i wyjątkowa, z charakterystycznym pustynnym i półpustynnym klimatem, kaktusami i opuncjami oraz rozległymi piaskowcowymi płaskowyżami i przecinającymi je głębokimi kanionami. To także obszar, gdzie pomimo surowości klimatu i środowiska naturalnego rozwinęły się jedne z najbardziej złożonych prekolumbijskich rolniczych społeczności indiańskich w całej Ameryce Północnej, m.in. kultury Pueblo, Mogollon/Mimbres, Casas Grandes i Hohokam. Na długo przed przybyciem Krzysztofa Kolumba do Nowego Świata zamieszkiwały one wielkie osady i proto-miasta, z kilkupiętrowymi domostwami z kamienia i drewna, które przetrwały w niemal doskonałej kondycji ponad tysiąc i więcej lat. Prekolumbijskie ślady tych kultur mieszają się od XIII/XV wieku z napływającymi na ten obszar plemionami łowiecko-zbierackimi Apaczów, Nawahów i Ute, a od XVI wieku z pierwszymi Europejczykami (Hiszpanami), a później Amerykanami.

Od 2011 roku rozpoczęły się polskie badania kilkudziesięciu stanowisk z architekturą i sztuką naskalną (malowidłami i petroglifami) prowadzone przez naukowców z Instytutu Archeologii UJ w kilku kanionach Kolorado, w tzw. regionie Mesa Verde, na Południowym Zachodzie USA. Badane są m.in. zmiany społeczno-kulturowe prekolumbijskich społeczności Pueblo, migracje, ale też w dużym stopniu ikonografia ceramiki i sztuki naskalnej, pokrywającej ściany jaskiń, kanionów czy pojedyncze głazy i  świadcząca o tubylczych wierzeniach. Część działań jest realizowana z badaczami amerykańskimi i przy silnej współpracy ze współczesnymi Indianami Hopi (z Hopi Cultural Preservation Office w Arizonie), potomkami starożytnej kultury Pueblo, m.in. pod kątem rdzennej tradycji ustnej odnoszącej się do badanych stanowisk. Metodyka badań obejmuje tradycyjne działania archeologiczne (wykopaliska, badania powierzchniowe), ale także w dużym stopniu nowoczesne metody tzw. archeologii cyfrowej, m.in. fotogrametrię i inne zaawansowane techniki fotografii cyfrowej, skaning laserowy 3D naziemny i z powietrza (dron, samolot) oraz prezentację i wizualizację danych cyfrowych w środowisku wirtualnym, w tym przygotowanie do tradycyjnych i multimedialnych wystaw. Całość badań terenowych i późniejszych prac laboratoryjnych jest organizowana przy dużym udziale studentów i doktorantów z UJ oraz innych krajów, w tym głównie USA. 

Fragment panelu z petroglifami przedstawiającymi polowania historycznych Indian Ute na bizony, jelenie i górskie owce; stanowisko w Kanionie Sandstone (Kolorado) badane przez polski projekt.